چطور مهریه را اجرا بگذارم و از کجا شروع کنم؟ راهنمای عملی از ثبت تا دادگاه
اگر میخواهید مهریه را اجرا بگذارید، ابتدا باید سند ازدواج، نوع مهریه، امکان توقیف اموال و مسیر مناسب بین اجرای ثبت و دادگاه را بررسی کنید.
برای اجرا گذاشتن مهریه، معمولاً اولین مسیر عملی، درخواست صدور اجرائیه از دفترخانه ازدواج یا مسیر اجرای ثبت است؛ چون سند نکاحیه رسمی و لازمالاجراست. اگر از این مسیر مالی شناسایی نشود، عملیات به نتیجه نرسد یا موضوع نیازمند رسیدگی قضایی باشد، میتوان مسیر دادگاه خانواده را بررسی کرد. قبل از هر اقدام، نوع مهریه، عندالمطالبه یا عندالاستطاعه بودن، اموال قابل توقیف زوج، هزینهها و احتمال طرح دعوای اعسار باید روشن شود.
پاسخ کوتاه
مهریه را میتوان از اجرای ثبت یا دادگاه خانواده مطالبه کرد، اما در بسیاری از پروندهها شروع از ثبت منطقیتر است؛ چون سند ازدواج رسمی است و قابلیت صدور اجرائیه دارد. اگر اموال زوج پیدا نشود، اجرا طولانی شود یا دفاعهایی مثل اعسار، تقسیط، پرداخت قبلی یا اختلاف درباره مقدار مهریه مطرح شود، باید مسیر دادگاه هم بررسی شود. تصمیم درست، قبل از ثبت درخواست و با بررسی سند نکاحیه و اموال احتمالی گرفته میشود.
مراحل عملی
سند ازدواج و نوع مهریه را بررسی کنید
اول مشخص کنید مهریه سکه، وجه نقد، مال معین یا ترکیبی از چند مورد است و آیا عندالمطالبه است یا عندالاستطاعه.
وضعیت اموال زوج را تا حد ممکن شناسایی کنید
قبل از درخواست اجرائیه، هر نشانهای از حساب بانکی، خودرو، ملک، حقوق، سهام یا طلبهای زوج را جمعآوری کنید؛ چون سرعت توقیف به همین اطلاعات وابسته است.
برای صدور اجرائیه از مسیر ثبت اقدام کنید
در بسیاری از موارد، درخواست صدور اجرائیه از طریق دفترخانه ازدواج یا مسیر اجرای ثبت شروع میشود و سپس پرونده برای اجرای مفاد سند رسمی تشکیل میشود.
درخواست توقیف اموال و استعلامها را دقیق مطرح کنید
اگر مالی از زوج میشناسید، آن را دقیق اعلام کنید و در کنار آن، پیگیری استعلامهای ثبتی، بانکی، خودرو و سایر اموال قابل بررسی را بخواهید.
اگر اجرای ثبت به نتیجه نرسید، مسیر دادگاه را ارزیابی کنید
وقتی مالی پیدا نمیشود، اجرا طولانی میشود یا موضوع به رسیدگی قضایی نیاز دارد، باید امکان طرح دادخواست مطالبه مهریه یا ادامه مسیر از دادگاه خانواده بررسی شود.
برای دفاع احتمالی زوج آماده باشید
زوج ممکن است پرداخت قبلی، بذل، تهاتر، عندالاستطاعه بودن، اعسار یا تقسیط را مطرح کند؛ پس مدارک خود را از ابتدا منظم نگه دارید.
پس از رأی یا اجرائیه، اجرای واقعی را پیگیری کنید
صدور اجرائیه پایان کار نیست. باید ابلاغ، مهلتها، توقیف، مزایده، وصول وجه یا رسیدگی به اعسار و تقسیط پیگیری شود.
خلاصه پاسخ
زن به مجرد عقد، مالک مهریه میشود و اصل حق مطالبه از همان زمان ایجاد میشود.
برای شروع، سند ازدواج، ثنا، مشخصات زوج و اطلاعات احتمالی اموال او را آماده کنید.
در مهریههای مندرج در سند رسمی ازدواج، معمولاً میتوان از اجرای ثبت درخواست اجرائیه کرد.
اگر از ثبت مالی شناسایی نشود یا پرونده نیازمند رسیدگی قضایی باشد، مسیر دادگاه خانواده بررسی میشود.
تا ۱۱۰ سکه یا معادل آن، قواعد اجرای محکومیتهای مالی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ برای مازاد، توانایی مالی زوج نقش کلیدی دارد.
اشتباه در انتخاب مسیر یا طرح همزمان و نامنظم اقدامها میتواند پرونده را طولانی و پرهزینه کند.
مبنای قانونی و رویه قضایی
- ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی: زن به مجرد عقد مالک مهر میشود و میتواند در آن تصرف کند.
- تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی: اگر مهریه وجه رایج باشد، محاسبه آن متناسب با شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه انجام میشود؛ مگر توافق دیگری شده باشد.
- ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده: درباره مهریه تا ۱۱۰ سکه و مازاد آن، میان ضمانت اجرای مالی و احراز ملائت زوج تفکیک شده است.
- آییننامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازمالاجرا و شیوهنامههای ثبتی، مبنای درخواست اجرائیه نسبت به اسناد رسمی از جمله سند نکاحیه است.
- رویه قضایی نشان میدهد اقدام از اجرای ثبت، تا وقتی مهریه وصول نشده، لزوماً مانع رسیدگی دادگاه نیست؛ اما مطالبه همزمان و بینظم میتواند محل ایراد شود.
مدارک اولیه
- اصل سند ازدواج یا رونوشت رسمی آن از دفترخانه ازدواج
- کارت ملی و شناسنامه زوجه و اطلاعات هویتی زوج
- ثبتنام و دسترسی فعال در سامانه ثنا برای دریافت ابلاغها
- نشانی دقیق زوج و هر اطلاعات قابل اتکا درباره حساب بانکی، خودرو، ملک، حقوق یا سهام او
- مدارک پرداخت نشدن مهریه یا مدارکی که نشان دهد فقط بخشی از مهریه پرداخت شده است
- در صورت وجود اختلاف، توافقنامهها، رسیدها، پیامکها، اقرارنامهها یا اسناد مربوط به بذل یا تهاتر مهریه
اشتباهات رایج
- شروع پرونده بدون بررسی سند ازدواج و نوع دقیق مهریه.
- تصور اینکه اجرا گذاشتن مهریه همیشه سریع به توقیف مال یا جلب منتهی میشود.
- اعلام نکردن اطلاعات اموال زوج و انتظار برای اینکه مرجع اجرا همه چیز را خودکار پیدا کند.
- نادیده گرفتن احتمال اعسار و تقسیط و آماده نکردن پاسخ مناسب برای آن.
- طرح چند اقدام موازی بدون نظم؛ مثلاً پیگیری همزمان ثبت و دادگاه بدون روشن کردن وضعیت وصول یا انصراف.
- اعتماد به شایعههایی مثل حذف مهریه یا محدود شدن اصل مهریه به تعداد خاص، بدون بررسی متن قانون معتبر.
چه زمانی وکیل لازم است؟
- وقتی مهریه سنگین است یا بیش از ۱۱۰ سکه تعیین شده و اثبات توان مالی زوج اهمیت پیدا میکند.
- وقتی زوج اموال خود را منتقل کرده، مخفی کرده یا احتمال فرار از پرداخت وجود دارد.
- وقتی پرونده همزمان با طلاق، نفقه، اجرتالمثل، حضانت یا توافقنامه مالی همراه است.
- وقتی سند ازدواج، بذل مهریه، صلح، اقرارنامه یا رسیدهای پرداخت، ابهام و اختلاف ایجاد کرده است.
- وقتی اجرای ثبت نتیجه نداده و باید تصمیم بگیرید از دادگاه ادامه دهید یا عملیات ثبتی را اصلاح کنید.
- وقتی زوج دادخواست اعسار و تقسیط داده و باید توان مالی او را با دلیل و استعلام نشان دهید.
قبل از اقدام، مدارک را بررسی کنید
اگر قصد اجرا گذاشتن مهریه دارید و نمیدانید از اجرای ثبت شروع کنید یا دادگاه، قبل از ثبت درخواست، سند نکاحیه، وضعیت اموال زوج و احتمال دفاع اعسار را بررسی کنید.
پرسشهای پرتکرار
برای مهریه اول باید به ثبت مراجعه کنم یا دادگاه؟
در بسیاری از پروندهها، چون سند ازدواج رسمی است، شروع از اجرای ثبت انتخاب عملیتری است؛ اما اگر ثبت به نتیجه نرسد یا اختلاف قضایی جدی وجود داشته باشد، دادگاه خانواده هم باید بررسی شود.
آیا اجرای ثبت مهریه مانع شکایت یا دادخواست دادگاه میشود؟
صرف اقدام از ثبت، تا وقتی مهریه وصول نشده، همیشه مانع رسیدگی دادگاه نیست؛ اما مطالبه همزمان و بینظم میتواند ایراد ایجاد کند. وضعیت پرونده ثبتی باید دقیق مشخص شود.
برای اجرا گذاشتن مهریه چه مدارکی لازم است؟
مهمترین مدارک، سند ازدواج یا رونوشت رسمی آن، مدارک هویتی، ثنا، نشانی زوج و اطلاعات احتمالی درباره اموال قابل توقیف اوست.
اگر شوهر مالی نداشته باشد، مهریه از بین میرود؟
خیر. اصل دین از بین نمیرود، اما وصول عملی آن ممکن است به شناسایی مال، اثبات توانایی مالی یا رسیدگی به اعسار و تقسیط وابسته شود.
آیا بابت مهریه بالای ۱۱۰ سکه هم میتوان اقدام کرد؟
بله، اصل مطالبه مهریه بالای ۱۱۰ سکه از بین نمیرود؛ اما درباره مازاد، اثبات توان مالی زوج و شیوه اجرای حکم اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اگر زوج دادخواست اعسار بدهد چه میشود؟
دادگاه وضعیت درآمد، دارایی، هزینههای ضروری و دلایل طرفین را بررسی میکند و اگر اعسار احراز شود، ممکن است مهریه تقسیط شود. زوجه میتواند با مدارک مالی، به ادعای اعسار پاسخ دهد.
منابع این مقاله
- قانون مدنی، ماده ۱۰۸۲ و تبصره آن در سامانه ملی قوانین و مقررات
- قانون حمایت خانواده، ماده ۲۲ در سامانه ملی قوانین و مقررات
- قانون حمایت خانواده در پایگاه قوانین و مقررات ریاست جمهوری؛ انتشار در روزنامه رسمی ۱۹۸۵۳ مورخ ۲۲/۱/۱۳۹۲
- مرکز پژوهشهای مجلس: گزارش کارشناسی درباره اصلاح قانون محکومیتهای مالی و احکام مهریه
- سامانه ملی آرای قضایی: مطالبه مهریه از طریق واحد اجرای ثبت
- سامانه ملی آرای قضایی: ادعای اعسار زوج همزمان با مطالبه مهریه
- سامانه ملی آرای قضایی: دعوی اعسار نسبت به دین موضوع اجراییه ثبتی
- اختبار: شیوهنامه پذیرش درخواست اجرای مفاد اسناد لازمالاجرا از طریق دفاتر اسناد رسمی، مصوب ۱۴۰۳/۶/۱۳